Khó khăn của doanh nghiệp khi chuyển đổi số: nhìn từ người dùng phần mềm mỗi ngày
Khó khăn khi chuyển đổi số hiếm khi nằm ở phần mềm. Nó nằm ở năm lớp: người, quy trình, dữ liệu, công cụ và lãnh đạo. Bài chia từng lớp theo dấu hiệu, hậu quả, cách gỡ, chỉ ra khó khăn hay bị bỏ qua là người dùng chính của phần mềm là nhân viên, và kết bằng bảng tự chấm 10 câu cho chủ doanh nghiệp.
Một công ty phân phối 15 người mua phần mềm quản lý sau buổi demo đẹp: biểu đồ doanh số, phễu bán hàng, bảng xếp hạng nhân viên. Ba tháng sau, sale vẫn nhận khách qua Zalo cá nhân, cuối ngày mới mở phần mềm gõ lại vài dòng cho có. Báo cáo trên màn hình vẫn đẹp, nhưng số trong đó không ai tin. Đây là khó khăn khi chuyển đổi số mà rất nhiều doanh nghiệp nhỏ gặp: phần mềm đã mua, tiền đã trả, nhưng cách làm việc không đổi.
Phần mềm thường không phải chỗ hỏng. Chỗ hỏng nằm ở những lớp bên dưới mà buổi demo không chạm tới. Dưới đây là bản đồ các khó khăn, chia theo lớp, mỗi lớp có dấu hiệu để tự nhận ra, hậu quả nếu để lâu và cách gỡ.
Khó khăn khi chuyển đổi số nằm ở những lớp nào?
Có thể chia khó khăn thành năm lớp. Lớp dưới đỡ lớp trên: lớp người chưa xong thì lớp quy trình không đứng được, quy trình chưa rõ thì dữ liệu ghi mỗi người một kiểu, và cứ thế lên tới công cụ, lãnh đạo.
| Lớp | Khó khăn hay gặp | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|
| Người | Thói quen cũ, sợ bị giám sát, không có thời gian học | Nhân viên vẫn làm trên Zalo, sổ tay, chỉ nhập phần mềm khi bị nhắc |
| Quy trình | Chưa viết ra, mỗi người làm một kiểu | Hỏi ba người cùng một việc, nhận ba câu trả lời khác nhau |
| Dữ liệu | Rải rác, bẩn, không ai chịu trách nhiệm | Một khách có ba hồ sơ, số điện thoại sai, không ai dám xoá |
| Công cụ | Chọn sai, nhiều phần mềm rời | Gõ một đơn vào ba chỗ, số giữa các chỗ lệch nhau |
| Lãnh đạo | Chọn theo báo cáo, không dùng, không đo | Sếp vẫn hỏi việc qua điện thoại, không biết phần mềm đã giúp được gì |
Khi gặp khó, phản xạ thường là đổi phần mềm. Nhưng nếu gốc nằm ở lớp người hay lớp quy trình, phần mềm mới sẽ lặp lại đúng câu chuyện của phần mềm cũ, chỉ tốn thêm một lần tiền và một lần học.
Lớp người và lớp quy trình: vì sao nhân viên không theo?
Lớp người: thói quen, nỗi sợ và thời gian
Dấu hiệu: nhân viên than "nhập mất thời gian", hỏi "nhập cái này để làm gì", hoặc im lặng và nhập đối phó vào cuối ngày. Người giỏi thường né nhiều hơn người mới, vì họ đã có cách làm riêng hiệu quả.
Hậu quả: dữ liệu trong phần mềm thiếu và trễ. Khách hỏi lúc 9 giờ sáng nhưng tới 6 giờ chiều mới có trong hệ thống, nên không ai nhắc, không ai chia khách kịp.
Có ba nỗi lo nằm sau những dấu hiệu này:
- Thói quen. Zalo, sổ tay, trí nhớ đã chạy được nhiều năm. Đổi sang cách mới thì mấy tuần đầu chậm hơn, và không ai muốn chậm khi đang bị giao chỉ tiêu.
- Sợ bị giám sát. Khi phần mềm được giới thiệu bằng câu "từ nay sếp xem được hết", nhân viên hiểu nó là công cụ soi lỗi chứ không phải công cụ giúp mình làm việc.
- Không có thời gian học. Buổi đào tạo một lần vào chiều thứ Sáu, sau đó tự mày mò. Ai bận bán hàng thì bỏ qua.
Cách gỡ: giới thiệu phần mềm bằng việc nó làm hộ nhân viên, không phải bằng việc sếp xem được gì. Ví dụ: "từ nay không phải tự nhớ khách nào hẹn gọi lại hôm nay". Chọn hai, ba người chủ chốt dùng trước một tuần, để họ kèm người khác. Bài phần mềm cho người dùng hằng ngày đi sâu vào việc đo xem phần mềm có thật sự giúp nhân viên nhanh hơn không.
Lớp quy trình: chưa viết ra, mỗi người một kiểu
Dấu hiệu: cùng một việc báo giá, người này gửi qua Zalo, người kia gửi email, người thứ ba gọi điện đọc giá. Không ai sai, vì chưa có ai nói cách nào là đúng.
Hậu quả: phần mềm không biết phải giữ quy tắc nào. Đội triển khai cài theo mặc định của phần mềm, các bước và ô bắt buộc do người khác nghĩ ra cho một doanh nghiệp khác. Nhân viên thấy lạ, nên làm song song cách cũ.
Cách gỡ: chọn một việc đang làm mất khách hoặc mất tiền, viết ra cách đang làm thật trên một trang giấy, đánh dấu chỗ hỏng, đặt quy tắc mới cho từng chỗ. Viết ngắn, đặt ngay chỗ làm việc hằng ngày, có người kiểm. Quy trình dài in đóng quyển thường nằm trong ngăn kéo, lý do được phân tích ở bài quy trình trên giấy không ai theo.
Lớp dữ liệu, công cụ và lãnh đạo: khó khăn nằm ở đâu?
Lớp dữ liệu: rải rác, bẩn, không ai chịu trách nhiệm
Dấu hiệu: danh sách khách nằm ở năm file Excel của năm người, mỗi file một cách ghi số điện thoại. Khi hỏi "khách này đã mua mấy lần", phải hỏi lại người phụ trách.
Hậu quả: đưa dữ liệu bẩn vào phần mềm mới thì có một phần mềm mới chứa dữ liệu bẩn. Trùng khách, sai số, thiếu lịch sử làm nhân viên mất niềm tin ngay tuần đầu: "phần mềm toàn sai, thôi tôi xem file của tôi".
Cách gỡ: trước khi chuyển, quyết ai chịu trách nhiệm từng loại dữ liệu (khách, đơn, tiền, việc), chọn nơi gốc cho từng loại, làm sạch phần đang dùng thay vì cố mang hết lịch sử mười năm. Cách lập bản đồ dữ liệu nằm ở bài dữ liệu nằm rải rác nhiều phần mềm.
Lớp công cụ: chọn sai, nhiều phần mềm rời
Dấu hiệu: một phần mềm bán hàng, một phần mềm kế toán, một ứng dụng chấm công, một nhóm Zalo giao việc, mỗi thứ mua để chữa một chỗ đau. Không cái nào nói chuyện với cái nào.
Hậu quả: nhân viên gõ lại cùng một thông tin nhiều lần, số giữa các nơi lệch nhau, cuối tháng mất cả tuần ghép số. Hoặc ngược lại: chọn một phần mềm quá lớn, menu dài, ai cũng phải đi qua mười màn hình để làm một việc.
Cách gỡ: chấm phần mềm theo việc nhân viên làm hằng ngày trước, theo báo cáo sau. Gom phần lõi (khách, đơn, tiền, việc) về một nơi, công cụ phụ chỉ giữ khi có lý do rõ ràng. Cách chia tính năng thành bốn nhóm và chấm từng nhóm có ở bài bốn nhóm tính năng phần mềm doanh nghiệp.
Lớp lãnh đạo: chọn theo báo cáo, không dùng, không đo
Dấu hiệu: quyết định mua được chốt sau buổi demo xem biểu đồ. Sau khi mua, chủ doanh nghiệp vẫn hỏi việc qua điện thoại, đòi báo cáo bằng file Excel riêng. Không ai đặt ra con số để biết sau ba tháng phần mềm đã giúp được gì.
Hậu quả: nhân viên nhìn sếp. Sếp không dùng thì phần mềm là việc thêm, không phải cách làm việc. Không đo thì không biết nên sửa chỗ nào, chỉ còn cảm giác "phần mềm này không hợp".
Cách gỡ: chủ doanh nghiệp dùng phần mềm trước, hỏi việc trong phần mềm, duyệt trong phần mềm. Đặt hai, ba chỉ số đơn giản từ đầu, ví dụ thời gian từ lúc khách hỏi tới lúc có người trả lời, số khách có lịch hẹn tiếp theo. Kịch bản sếp chọn phần mềm vì báo cáo rồi ép nhân viên dùng, và cách làm ngược lại, nằm ở bài sếp chọn phần mềm ép nhân viên dùng.
Khó khăn hay bị bỏ qua: người dùng chính là nhân viên
Trong năm lớp trên, có một khó khăn xuyên qua tất cả mà gần như không ai ghi vào kế hoạch: người dùng chính của phần mềm doanh nghiệp là nhân viên, không phải quản lý.
Thử đếm với số giả định. Giả sử công ty có 12 người dùng phần mềm: 1 chủ doanh nghiệp, 1 quản lý, 10 nhân viên sale, chăm sóc khách, kho, kế toán.
| Người dùng | Số người | Lượt thao tác mỗi người mỗi ngày (giả sử) | Tổng lượt mỗi ngày |
|---|---|---|---|
| Nhân viên | 10 | 60 | 600 |
| Quản lý | 1 | 20 | 20 |
| Chủ doanh nghiệp | 1 | 5 | 5 |
Công thức: tổng lượt = số người × lượt mỗi người. Với số giả định trên, hơn 95 phần trăm lượt dùng phần mềm mỗi ngày là của nhân viên. Thay số thật của công ty bạn vào, tỉ lệ có thể khác, nhưng hiếm khi đảo chiều.
Vậy mà quyết định mua thường xoay quanh 5 lượt mỗi ngày của chủ doanh nghiệp: màn hình báo cáo, biểu đồ, bảng tổng hợp. Báo cáo là sản phẩm phụ của dữ liệu nhân viên ghi lại. Nhân viên không ghi, hoặc ghi đối phó, thì báo cáo đẹp mấy cũng rỗng.
Thứ tự ưu tiên khi chọn và triển khai phần mềm nên là:
- Nhu cầu thật của người làm hằng ngày: ít bấm, nhập một lần, tìm khách nhanh, phần mềm nhớ hộ việc cần làm.
- Tính năng chuyển đổi ra doanh số: không để rơi khách từ lúc hỏi tới lúc chốt đơn.
- Chăm sóc khách đúng nghĩa: nhớ lịch sử, giữ lời hẹn, bảo hành, xử lý phàn nàn đúng hạn.
- Tính năng quản lý, báo cáo: đến sau, và tự có khi ba nhóm trên chạy đều.
Báo cáo vẫn cần. Nhưng nó là đích đến, không phải điểm bắt đầu. Bắt đầu bằng báo cáo là bắt nhân viên phục vụ phần mềm, thay vì để phần mềm phục vụ nhân viên. Trình tự các giai đoạn, làm gì trước, đo gì, khi nào đi tiếp, có ở bài các giai đoạn chuyển đổi số.
Holy CRM gỡ được phần nào, phần nào bạn phải tự làm?
Phần mềm nào cũng không làm thay được lớp người và lớp lãnh đạo. Holy CRM cũng vậy. Phần nó gỡ được nằm ở chỗ làm cho việc của nhân viên ngắn đi và dữ liệu được ghi đúng lúc.
- Ghi đúng lúc, ngay chỗ làm việc. Tin nhắn Fanpage, Zalo về chung màn Tin nhắn. Trong khung chat có nút Xin SĐT, Gợi ý trả lời, Nhận xử lý. Nhân viên không phải mở thêm màn khác để ghi khách.
- Phần mềm nhớ hộ. Thẻ Kết quả chăm sóc mở được từ khung chat, danh sách việc hay trang Hôm nay. Ghi kết quả là phải hẹn lần tới (trừ kết quả kết thúc như chốt đơn), nên mỗi khách luôn có một việc chăm sóc đang mở. Ở Quy tắc chăm sóc, chủ doanh nghiệp đặt số ngày hẹn lại mặc định cho từng kết quả.
- Đưa dữ liệu cũ vào có đường lui. Nhập dữ liệu từ file Excel, Google Sheet có bước Xem trước, nhập sai thì Hoàn tác trong 24 giờ.
- Menu gọn. Màn Chức năng sử dụng cho tắt phần chưa dùng, ẩn khỏi menu của mọi người, dữ liệu vẫn giữ, khi cần thì bật lại.
- Quy trình được giữ. Quy trình viết trên giấy đưa vào màn Thiết kế quy trình bằng nút Thêm bước, mỗi bước có người làm và thời hạn.
- Quyền rõ ràng. Phân quyền nhân viên theo phạm vi Của tôi, Phòng ban, Chi nhánh, Toàn bộ, nên nhân viên thấy đúng phần việc của mình.
- Báo cáo đến sau, từ chính dữ liệu đó. Báo cáo Kết quả chăm sóc, báo cáo Nguồn khách lấy số từ những gì nhân viên đã ghi, không phải nhập riêng.
Phần bạn phải tự làm: quyết quy trình, giao người chịu trách nhiệm dữ liệu, dùng phần mềm trước nhân viên, và đặt chỉ số để đo.
Bảng tự chấm 10 câu cho chủ doanh nghiệp
Mỗi câu trả lời "Có" được 1 điểm. Trả lời thật, không phải câu trả lời bạn mong muốn.
| # | Câu hỏi | Có / Không |
|---|---|---|
| 1 | Bạn biết mỗi ngày nhân viên làm những thao tác lặp lại nào trên phần mềm hoặc trên giấy? | |
| 2 | Trước khi chọn phần mềm, có nhân viên chủ chốt cùng thử với việc thật của họ không? | |
| 3 | Việc mất khách hoặc mất tiền nhiều đã được viết ra thành các bước, có người chịu trách nhiệm từng bước? | |
| 4 | Mỗi loại dữ liệu (khách, đơn, tiền, việc) có một nơi gốc và một người chịu trách nhiệm? | |
| 5 | Nhân viên chỉ phải nhập một thông tin một lần, không gõ lại ở nơi khác? | |
| 6 | Bạn tự dùng phần mềm hằng ngày: hỏi việc, duyệt, xem khách trong đó thay vì qua điện thoại? | |
| 7 | Nhân viên được giới thiệu phần mềm bằng việc nó làm hộ họ, không phải bằng việc sếp xem được gì? | |
| 8 | Đường làm cũ (file riêng, nhóm Zalo giao việc) đã được đóng sau một thời hạn rõ ràng? | |
| 9 | Bạn đã đặt hai, ba chỉ số để biết sau ba tháng phần mềm giúp được gì? | |
| 10 | Bạn chỉ đòi báo cáo sau khi dữ liệu hằng ngày đã được ghi đều? |
Cách đọc kết quả:
- 8–10 điểm: nền đã vững, khó khăn còn lại chủ yếu là chọn đúng công cụ và tối ưu.
- 5–7 điểm: đang đi đúng hướng nhưng có lớp còn hở. Xem lại các câu "Không", thường rơi vào lớp lãnh đạo (câu 6, 9, 10) hoặc lớp dữ liệu (câu 4, 5).
- Dưới 5 điểm: đổi phần mềm lúc này chưa giải quyết được gì. Bắt đầu từ câu 1 và câu 3, làm trên giấy trước.
Khi đã chấm xong và muốn thử với đúng một việc đã viết ra, bạn có thể dùng thử Holy CRM 14 ngày đủ chức năng, hoặc gói Miễn phí cho 2 người. Cần tư vấn cách bắt đầu, gọi 08.1991.36.36.
Câu hỏi thường gặp
Khó khăn khi chuyển đổi số của doanh nghiệp nhỏ thường nằm ở đâu?
Thường nằm ở năm lớp: người, quy trình, dữ liệu, công cụ và lãnh đạo. Phần mềm chỉ là lớp công cụ. Nếu gốc nằm ở thói quen của nhân viên hay quy trình chưa viết ra, đổi phần mềm không giải quyết được.
Vì sao nhân viên không chịu dùng phần mềm mới?
Vì phần mềm làm việc của họ chậm hơn hoặc không giúp gì, lại được giới thiệu như công cụ để sếp giám sát. Khi phần mềm nhớ hộ việc, ghi một lần, chạy trên điện thoại, nhân viên dùng mà không cần ép.
Có nên chọn phần mềm theo màn hình báo cáo không?
Không nên lấy báo cáo làm tiêu chí đầu. Báo cáo là sản phẩm phụ của dữ liệu nhân viên ghi lại. Chấm trước xem phần mềm có giúp người làm hằng ngày nhanh hơn không, báo cáo chấm sau.
Chuyển đổi số nên bắt đầu từ việc gì?
Bắt đầu từ một việc đang làm mất khách hoặc mất tiền: viết ra cách đang làm, đánh dấu chỗ hỏng, đặt quy tắc mới, rồi đưa vào phần mềm. Làm xong một việc mới mở rộng sang việc khác.
Bao lâu thì biết chuyển đổi số có hiệu quả?
Đặt chỉ số từ đầu rồi đo sau khoảng ba tháng, ví dụ thời gian trả lời khách, số khách có lịch hẹn tiếp theo, số lần phải nhập lại. Đây là mốc giả định để tự đánh giá; quy mô và ngành khác nhau sẽ có nhịp khác nhau.



