Những vấn đề của một hệ thống phần mềm sau ngày bàn giao
Ngày nghiệm thu không phải ngày xong. Sau bàn giao, hệ thống phần mềm gặp lỗi khi dữ liệu thật vào, chậm dần khi dữ liệu lớn, phải cập nhật bảo mật, thử khôi phục, phân quyền người vào người ra, sửa kết nối, đón yêu cầu mới và đào tạo người mới. Bài đi theo vòng đời đó và có danh sách câu hỏi cần hỏi bất kỳ bên cung cấp nào.
Ngày nghiệm thu, hai bên ký biên bản, đội làm phần mềm bàn giao tài khoản quản trị và một tập tài liệu hướng dẫn. Chủ doanh nghiệp thở phào: xong rồi. Ba tuần sau, kế toán báo đơn có khách lẻ không lưu được. Hai tháng sau, màn danh sách khách mở mất nửa phút. Năm sau, một nhân viên đã nghỉ vẫn đăng nhập được. Vấn đề của hệ thống phần mềm sau bàn giao không phải chuyện xui, mà là phần tất yếu của mọi hệ thống, dù mua, thuê hay tự làm.
Vì sao ngày bàn giao không phải ngày xong?
Lúc kiểm thử, phần mềm chạy với dữ liệu mẫu, vài người dùng thử, quy trình như trên giấy. Sau bàn giao, mọi thứ đổi: dữ liệu thật đủ kiểu, người dùng thật làm theo cách không ai ngờ, các nền tảng bên ngoài đổi phiên bản, công ty thay người, mở chi nhánh, đổi chính sách giá.
Một hệ thống doanh nghiệp sống nhiều năm. Nếu coi ngày nghiệm thu là điểm cuối, ngân sách và người phụ trách cũng dừng ở đó, trong khi phần lớn vấn đề mới bắt đầu. Có thể chia những vấn đề này theo ba chặng: những tháng đầu, khi hệ thống lớn dần, và phần chìm kéo dài suốt vòng đời.
Những tháng đầu: dữ liệu thật, người thật
Lỗi phát sinh khi dữ liệu thật vào
Dữ liệu mẫu luôn sạch. Dữ liệu thật thì có khách không có số điện thoại, tên công ty dài 200 ký tự, đơn có 80 dòng hàng, số tiền âm do trả hàng, ngày tháng gõ ba kiểu. Mỗi trường hợp lạ có thể làm một màn hình báo lỗi hoặc, tệ hơn, lưu sai mà không báo gì.
Cần có: một kênh để nhân viên báo lỗi kèm ảnh chụp màn hình, một người bên cung cấp nhận và trả lời trong thời hạn đã thoả thuận, và một danh sách lỗi đã sửa để biết lỗi nào đã gặp.
Phân quyền khi người vào, người ra
Lúc bàn giao, quyền được đặt cho đúng những người có mặt hôm đó. Sau vài tháng, có người mới vào, có người chuyển phòng, có người nghỉ. Nếu mỗi lần như vậy phải nhờ bên làm phần mềm sửa quyền, sẽ có lúc người mới phải dùng chung tài khoản của người cũ, hoặc người đã nghỉ vẫn đăng nhập được vì không ai nhớ khoá.
Cần có: quyền đặt theo vai trò (sale, kế toán, kho), để thêm người là gán vai trò chứ không đặt lại từng ô; một bước khoá tài khoản và bàn giao khách khi nhân viên nghỉ; nhật ký ai đã làm gì.
Tài liệu và đào tạo người mới
Buổi đào tạo lúc bàn giao chỉ đến được với những người có mặt. Người vào sau học lại từ đồng nghiệp, mỗi lần truyền đạt rơi mất một phần. Sau một năm, cách dùng phần mềm trong công ty đã khác xa cách thiết kế.
Cần có: tài liệu hướng dẫn được cập nhật theo phiên bản, một chỗ để người mới tự học có kiểm tra, và người trong công ty chịu trách nhiệm kèm người mới.
Khi hệ thống lớn dần: hiệu năng, kết nối, yêu cầu mới
Hiệu năng khi dữ liệu lớn dần
Thử tính với số giả định. Giả sử mỗi ngày công ty nhận 300 tin nhắn, tạo 40 đơn và 100 lượt ghi chăm sóc. Mỗi năm (khoảng 365 ngày tin nhắn, 300 ngày làm việc), hệ thống tích thêm khoảng 110 nghìn tin nhắn, 12 nghìn đơn và 30 nghìn lượt chăm sóc. Sau ba năm là khoảng 330 nghìn tin nhắn. Màn hình chạy nhanh lúc có 500 dòng chưa chắc còn nhanh khi có vài trăm nghìn dòng.
Công thức để bạn tự thay số: số bản ghi sau N năm = số phát sinh mỗi ngày × số ngày hoạt động mỗi năm × N.
Cần có: ai theo dõi tốc độ các màn hình chính, ai làm tối ưu cơ sở dữ liệu khi chậm, và việc đó tính phí thế nào.
Kết nối bên ngoài thay đổi
Fanpage, Zalo, email, cổng hoá đơn, tổng đài đều do bên khác nắm. Họ đổi phiên bản kết nối, đổi quy định, ngừng bản cũ theo lịch của họ, không theo lịch của bạn. Dấu hiệu thường gặp là tin nhắn khách ngừng về mà không ai hay, cho tới khi khách gọi điện hỏi vì sao không ai trả lời.
Cần có: ai theo dõi thông báo thay đổi của từng nền tảng, ai kiểm kết nối định kỳ, và khi phải sửa thì có nằm trong phí đã trả không.
Yêu cầu mới mỗi quý
Doanh nghiệp không đứng yên. Mở thêm chi nhánh, thêm dòng sản phẩm, đổi chính sách hoa hồng, đổi mẫu hợp đồng. Giả sử mỗi quý phát sinh 3 yêu cầu thay đổi, mỗi năm là 12 yêu cầu. Nếu mỗi yêu cầu phải chờ báo giá, chờ lịch đội lập trình, nhân viên sẽ quay về Excel cho phần mới, và dữ liệu bắt đầu tách đôi.
Cần có: phần nào doanh nghiệp tự cấu hình được (thêm trường, sửa bước quy trình, sửa giai đoạn), phần nào phải nhờ bên cung cấp, và thời gian chờ cho phần đó.
Phần chìm suốt vòng đời: bảo mật, sao lưu, nâng cấp
Ba việc này chạy âm thầm, không ai thấy cho đến ngày có sự cố.
- Bảo mật và cập nhật. Hệ điều hành, thư viện, phần mềm nền đều có bản vá định kỳ. Hệ thống không được cập nhật thì mỗi năm lại cũ thêm, dễ bị dò tìm hơn. Năm câu hỏi về dữ liệu nằm ở đâu, ai xem được gì, đăng nhập từ máy nào có ở bài dữ liệu CRM có an toàn không.
- Sao lưu và khôi phục. Câu cần hỏi không phải "có sao lưu không" mà là "đã thử khôi phục lần nào chưa". Một lần diễn tập đơn giản: chọn một ngày, lấy bản sao lưu, khôi phục lên một chỗ riêng, mở xem dữ liệu khách và đơn của ngày đó có đủ không, ghi lại mất bao lâu. Quy tắc sao lưu và giám sát hệ thống được giải thích kỹ ở bài máy chủ, sao lưu cho phần mềm doanh nghiệp.
- Nâng cấp mà không mất dữ liệu. Mỗi lần nâng cấp là một lần dữ liệu có thể hỏng nếu làm vội: không sao lưu trước, đổi cấu trúc sai, ghi đè phần đã tuỳ chỉnh. Các bước của một lần nâng cấp an toàn nằm ở bài nâng cấp phần mềm không mất dữ liệu.
Với hệ thống tự xây, cả ba việc này nằm trọn ở phía doanh nghiệp. Bài tự xây CRM riêng: lợi, hại và chi phí cơ hội có bảng cộng chi phí ba năm cho phần này.
Câu hỏi cần hỏi bên cung cấp, kể cả đội tự làm
Gửi danh sách này cho bên cung cấp, hoặc cho chính đội kỹ thuật nội bộ, và đề nghị trả lời bằng văn bản. Câu trả lời mơ hồ ở câu nào thì đó là chỗ sẽ có vấn đề sau bàn giao.
Về lỗi và hỗ trợ:
- Báo lỗi qua kênh nào, ai nhận, trả lời trong bao lâu, sửa trong bao lâu với lỗi làm dừng việc?
- Ngoài giờ hành chính, ngày lễ, hệ thống lỗi thì ai biết và ai xử lý?
- Lỗi do dữ liệu thật phát sinh sau thời gian bảo hành có được sửa miễn phí không?
Về người dùng và quyền:
- Thêm người, đổi vai trò, khoá người nghỉ việc thì doanh nghiệp tự làm được không?
- Có nhật ký ghi lại ai xem, sửa, xoá, xuất dữ liệu không?
- Nhân viên nghỉ thì khách và việc của họ được chuyển cho người khác bằng cách nào?
Về tăng trưởng và thay đổi:
- Khi dữ liệu gấp mười lần hiện nay, ai chịu trách nhiệm giữ tốc độ?
- Kết nối Fanpage, Zalo, email, hoá đơn đổi phiên bản thì ai sửa, có tính thêm phí không?
- Thêm trường dữ liệu, sửa bước quy trình, thêm chi nhánh thì doanh nghiệp tự làm được phần nào?
Về vận hành dài hạn:
- Bao lâu sao lưu một lần, đã diễn tập khôi phục chưa, lần gần đây vào ngày nào?
- Nâng cấp có báo trước, có sao lưu trước, có đường lui khi lỗi không?
- Tài liệu hướng dẫn có được cập nhật theo phiên bản không, người mới tự học ở đâu?
Về con người và lối ra:
- Người đang hiểu hệ thống nghỉ thì ai thay, mã nguồn và tài liệu nằm ở đâu?
- Ngừng hợp tác thì doanh nghiệp lấy toàn bộ dữ liệu ra bằng cách nào, định dạng gì?
Nếu đội tự làm không trả lời được câu 2, câu 7 và câu 13, đó là dấu hiệu hệ thống đang phụ thuộc vào một vài người.
Holy CRM lo phần nào sau ngày bắt đầu dùng?
Với phần mềm thuê như Holy CRM, không có một "ngày bàn giao" theo kiểu dự án, nhưng các câu hỏi ở trên vẫn cần câu trả lời. Đây là cách Holy CRM đang làm:
- Báo lỗi, hỏi cách dùng: màn Hỗ trợ có nút Tạo yêu cầu hỗ trợ, ghi Tiêu đề, Loại, Nội dung; màn Hướng dẫn & câu hỏi thường gặp nằm ngay trong hệ thống.
- Người vào, người ra: quyền đặt theo Vai trò, từng người có Phân quyền nhân viên riêng khi cần. Khi có người nghỉ, màn Nghỉ việc & bàn giao cho chọn Ngày làm việc cuối cùng và Người nhận bàn giao; qua ngày đó, hệ thống khoá tài khoản và chuyển các mục của người nghỉ cho người nhận. Đăng nhập từ máy mới phải được xác nhận.
- Dấu vết: màn Nhật ký hoạt động trong Cấu hình cho xem ai đã sửa, xóa, xuất dữ liệu. Dữ liệu xoá nhầm nằm ở mục Đã xóa 30 ngày (gói thường) hoặc 90 ngày (gói Doanh nghiệp 20, 50, 100 người), chủ doanh nghiệp khôi phục được.
- Người mới tự học: Học viện cho tạo Khóa học, có Bài kiểm tra, và Giao khóa học cho người mới kèm Hạn hoàn thành.
- Yêu cầu mới tự cấu hình: thêm Trường dữ liệu, sửa bước ở Thiết kế quy trình, bật tắt ở Chức năng sử dụng mà không phải chờ đội lập trình.
- Sao lưu: định kỳ hằng tuần ở mọi gói, có nút Sao lưu ngay và loại bản Kèm file đính kèm; bản định kỳ và bản trước nâng cấp giữ 15 ngày. Chỉ chủ doanh nghiệp đăng ký tải được bản sao lưu.
- Nâng cấp: Holy lên lịch, có thông báo Sắp nâng cấp và ghi chú phiên bản; bắt buộc sao lưu trước, sao lưu lỗi thì không nâng cấp; nâng cấp lỗi thì giữ bản đang chạy. Quyền của chức năng mới mặc định chặn, chủ doanh nghiệp tự cấp.
Bạn có thể mang đủ 14 câu ở trên đi hỏi, và dùng thử Holy CRM 14 ngày đủ chức năng, hoặc gói Miễn phí cho 2 người, để tự kiểm từng câu. Cần trao đổi, gọi 08.1991.36.36. Nếu đang ở bước trước đó và chưa rõ khó khăn của mình nằm ở lớp nào, đọc bài khó khăn khi chuyển đổi số.
Câu hỏi thường gặp
Sau khi bàn giao phần mềm, doanh nghiệp thường gặp vấn đề gì?
Hay gặp: lỗi khi dữ liệu thật vào, màn hình chậm dần khi dữ liệu lớn, quyền không theo kịp người vào người ra, kết nối Fanpage hay Zalo ngừng chạy khi nền tảng đổi phiên bản, yêu cầu mới phải chờ lâu, và người mới không được đào tạo bài bản.
Phần mềm đã nghiệm thu thì ai chịu trách nhiệm sửa lỗi?
Tuỳ hợp đồng. Trong thời hạn bảo hành thường là bên làm phần mềm; hết hạn thì mỗi lần sửa có thể là một lần báo giá. Hỏi rõ thời hạn trả lời, thời hạn sửa và phạm vi miễn phí trước khi ký.
Làm sao biết bản sao lưu dùng được?
Diễn tập khôi phục: lấy một bản sao lưu, khôi phục lên chỗ riêng, mở xem dữ liệu của một ngày cụ thể có đủ không và ghi lại thời gian. Bản sao lưu chưa từng khôi phục thử thì chưa chắc dùng được.
Nhân viên nghỉ việc thì xử lý tài khoản phần mềm thế nào?
Khoá đăng nhập vào ngày làm việc cuối, chuyển khách và việc đang dở cho người nhận bàn giao, giữ nhật ký thao tác. Trên Holy CRM, lập kế hoạch ở màn Nghỉ việc & bàn giao, qua ngày làm việc cuối hệ thống tự khoá tài khoản và chuyển việc cho người nhận.
Bao lâu nên rà soát lại hệ thống phần mềm một lần?
Gợi ý mỗi quý một lần: xem danh sách tài khoản và quyền, kiểm kết nối kênh, xem tốc độ các màn chính, gom yêu cầu mới. Mỗi năm thêm một lần diễn tập khôi phục. Đây là nhịp đề xuất, công ty lớn hoặc dữ liệu nhạy cảm nên làm dày hơn.

